Voor het doctorale programma Staat en Legitimatie moest ik een werkstuk schrijven van maximaal tien pagina’s. Door de pagina’s vol te proppen lukte dat net.
Legitimatie is een kernbegrip in de politicologie. Het draait om de vraag waarom mensen, groepen of samenlevingen een bepaald systeem, besluit of leider accepteren. Politieke macht wordt pas als rechtmatig erkend wanneer zij aansluit bij bepaalde normen, waarden of verwachtingen.
Oorspronkelijk wilde ik de legitimatievraag toepassen op de interne strategiediscussie binnen de PvdA in de late jaren zeventig. In die jaren bekritiseerden enkele PvdA-theoretici de zogenaamde actie-partijstrategie. Mijn vooronderstelling was dat zij de legitimiteit van de activistische basis in de partij ter discussie stelden om ruimte maken voor een praktische, minder activistische politieke strategie. Daarmee draaiden zij het begrip legitimatie als het ware om.
Dat plan bleek te hoog begrepen, ook om praktische redenen. Ik had vooral moeite met de modelmatige analyses op hoog abstractieniveau en met de links-intellectualistische interpretatie van het marxisme. Docent Siep Stuurman, door sommige medestudenten bijna ‘heilig’ verklaard, liep daarin voorop. Het ging in ieder geval mijn begrip te boven.
Daarom koos ik voor een pragmatischer aanpak en beperkte mij tot twee zaken. Eerst gaf ik een overzicht van de gelezen literatuur. Daarin zocht ik naar antwoorden op twee vragen: welke functie hebben politieke partijen in het proces van legitimatie, en is het begrip legitimatie ook toepasbaar op interne partijverhoudingen. Echte antwoorden vond ik daar niet op.
Daarnaast beschreef ik vooral feitelijk de discussies binnen de PvdA. In mijn periode als vicevoorzitter van de PPR, had ik die discussie van dichtbij meegemaakt. Vanuit die ervaring kon ik het niet laten wat kritische kanttekeningen te maken.
